AT-Türkiye Gümrük Birliği Ortak Komitesi

AT-Türkiye Gümrük Birliği Ortak Komitesi (GBOK), Ankara Anlaşmasının 24'üncü maddesine uygun olarak, Türkiye ile Avrupa Topluluğu arasında kurulan gümrük birliğinin uygulama modalitelerinin düzenlendiği 1/95 sayılı Ortaklık Konseyi Kararının 52'nci maddesi ile kurulmuştur. Anılan maddede GBOK'un görevleri hükme bağlanmaktadır. Buna göre Komite, bilgi ve görüş alışverişini yürütür, Ortaklık Konseyine tavsiyelerde bulunur ve gümrük birliğinin gereği gibi işlemesini sağlamak amacıyla görüşler bildirir. Ayrıca, tarafların 1/95 sayılı Kararın uygulanması ile ilgili güçlükleri GBOK içinde istişare edebilecekleri öngörülmüştür.

1/95 sayılı Kararın 53'üncü maddesinde GBOK'un yapısı ve çalışma tarzına ilişkin bazı genel ilkeler yer almaktadır. Buna göre, tarafların temsilcilerinden oluşan Komitenin başkanlığı altı aylık sürelerle dönüşümlü olarak Topluluk temsilcisi ve Türkiye temsilcisi tarafından yürütülür. Komite kural olarak ayda bir kez toplanır. Komite bunun dışında kendi usul kurallarına uygun olarak, başkanın inisiyatifi veya taraflardan birinin talebi üzerine de toplanabilir. Komite görevlerini yerine getirmede kendisine yardım etmek üzere alt komiteler ve çalışma grupları kurulmasına karar verebilir. Alt komite ve çalışma gruplarının bileşimi ve çalışma usulleri Komite tarafından kendi usul kurallarına uygun olarak belirlenir ve bunların görevleri her somut olay için ayrı ayrı tespit edilir.

GBOK, 1/95 sayılı Karar ile düzenlenen danışma ve karar usullerinde önemli bir yere sahiptir.

1/95 sayılı Kararın 55'inci maddesinde, Avrupa Komisyonunun, gümrük birliğinin işleyişiyle doğrudan ilgili bir alanda yeni bir mevzuat hazırlarken üye ülke uzmanlarına danışması halinde, gayri resmi yollardan Türk uzmanlara da danışması öngörülmüştür. Komisyon mevzuat önerisini AB Konseyine iletirken bir örneğini de Türkiye'ye gönderecektir. Konseyin, Komisyonun önerisine ilişkin kararını vermesinden önceki safhada, taraflardan birinin talebi üzerine, tarafların GBOK'da birbirleriyle tekrar istişare etmeleri öngörülmüştür.

1/95 sayılı Kararın 56'ıncı maddesinde, gümrük birliğinin işleyişiyle doğrudan ilgili alanlardan birine ilişkin mevzuatın Topluluk tarafından kabul edilmesi durumunda, Topluluğun GBOK aracılığıyla Türkiye'yi derhal haberdar etmesi hükme bağlanmıştır. Böylelikle, Türkiye'nin, gümrük birliğinin gereği gibi işlemesine hizmet edecek mukabil mevzuatı kabul etmesine olanak sağlanmış olmaktadır. Türkiye'nin anılan mukabil mevzuatı kabulü konusunda bir sorun varsa, karşılıklı kabul edilebilir bir çözüm bulmak için GBOK'un her türlü çabayı göstermesi öngörülmüştür.

1/95 sayılı Kararın 57'nci maddesinde, bu kez Türkiye'nin gümrük birliğinin işleyişiyle doğrudan ilgili alanlarda mevzuat değişikliğine gitmesi veya yeni mevzuat oluşturması olasılığı ele alınmıştır. Oluşturulması düşünülen mevzuatın taslak haline gelmiş olması durumunda, istişarelerin GBOK bünyesinde yürütülmesi öngörülmüştür. Anılan mevzuatın kabul edilmesi halinde, Türkiye, Topluluğu yine GBOK'da bilgilendirecektir. Eğer Türkiye'nin böyle bir mevzuatı kabul etmesi gümrük birliğinin gereği gibi işlemesini aksatacak nitelikteyse, GBOK karşılıklı kabul edilebilir bir çözüm bulmaya çalışacaktır.

1/95 sayılı Kararın 58'inci maddesinde ise, Topluluk veya Türkiye tarafından gümrük birliğinin işleyişiyle doğrudan ilgili bir alanda yeni mevzuat kabul edilip de, GBOK'da yürütülen istişarelerde karşılıklı kabul edilebilir bir çözüme ulaşılamazsa ve maddede sayılan sorunlardan birine neden olma durumu varsa, taraflardan birinin meseleyi GBOK'a havale edebileceği hükme bağlanmıştır. Komite, gerekli gördüğü takdirde, doğabilecek zarardan kaçınmayı sağlayacak uygun tavsiyelerde bulunacaktır. Aynı usul, kabul edilen mevzuatın uygulanmasından doğan farklılıkların söz konusu olması durumunda da uygulanacaktır.