I. KURULUŞU ve AMACI

1990 yılında Türkiye'nin öncülüğünde başlayan çalışmalar, 25 Haziran 1992 tarihinde İstanbul'da düzenlenen bir zirve toplantısında KEİ Deklarasyonunun imzalanması ile sonuçlanmış ve örgüt bu tarihte resmen işlerlik kazanmıştır.

KEİ' nin amacı Zirve Deklarasyonu ve Boğaziçi Bildirisinde şöyle belirtilmektedir:

KEİ üyesi ülkelerin potansiyellerinden, coğrafi yakınlıklarından, ekonomilerinin birbirlerini tamamlayıcı özelliklerinden yararlanarak aralarındaki ikili ve çok taraflı ekonomik, teknolojik ve sosyal ilişkilerini çeşitlendirmeleri ve daha da geliştirmeleri, böylelikle Karadeniz havzasının bir barış, istikrar ve refah bölgesi olmasını sağlamaktır.

II. ÜYELERİ

Arnavutluk, Azerbaycan, Bulgaristan, Ermenistan, Gürcistan, Moldova, Romanya, Rusya, Türkiye Ukrayna ve Yunanistan kurucu üye olarak yer almışlardır. Ayrıca Almanya , Fransa, Polonya, Tunus, İsrail, Mısır, Slovak Cumhuriyetleri, İtalya ve Avusturya KEİ'de gözlemci devlet sıfatıyla bulunmaktadırlar.

III. ORGANLARI

1. Zirve

Üye ülkelerin Devlet ya da Hükümet Başkanlarından oluşmaktadır.

2. Dışişleri Bakanları Toplantısı (DBT)

KEİ'nin en yüksek karar alma organıdır, altı ayda bir toplanmaktadır. KEİ'nin işleyişinden; alt organlarının kurulması çalışmalarının yönlendirilmesi ve kararların değerlendirilmesinden, gözlemci statüsü tanınması ile ilgili kararların alınmasından, iç tüzüğün kabul ve değiştirilmesinden sorumludur. Aksine karar alınmadıkça oturumları kapalıdır. DBT Başkanı, dönem başkanlığını üstlenmiş olan ülkenin Dışişleri Bakanıdır. Dönem başkanlığı ülke isimlerinin İngilizce alfabetik sıraya göre altı ayda bir değişir. DBT öncesinde gerekli hazırlıkları yapmak üzere Yüksek Düzeyli Memurlar toplantısı yapılmaktadır.

3. Karadeniz Ekonomik İşbirliği Parlamenterler Asamblesi (KEİPA)

26 Şubat 1993 tarihinde Bulgaristan ve Yunanistan dışındaki KEİ üyesi ülkelerin katılımıyla kurulmuştur. Daha sonra 1995 yılında Yunanistan, 1997 yılında Bulgaristan da KEİPA'ya tam üye olmuştur. Amaçları: KEİ üyesi ülkelerin devlet ya da hükümet başkanları ile Dışişleri Bakanları toplantılarında alınan kararların uygulanabilmesi için gerekli yasal düzenlemelerin yapılmasını sağlamak, KEİ'nin ülkü, hedef ve amaçlarını üye ülkelerin halklarına benimsetmek, parlamenter demokrasinin gelişmesine katkıda bulunmak, uluslararası ve diğer kuruluşlarla KEİ ülkeleri arasındaki işbirliğini geliştirmek, şeklinde özetlenebilir.

KEİPA'nın organları:

a) KEİPA Genel Kurulu

KEİPA'nın en yüksek karar alma organıdır. Üye ülkelerin nüfusları esas alınarak hesaplanan sandalye sayısına göre belirlenen 70 temsilciden oluşur. Türk Grubu 9 üyeden oluşmaktadır. Asamble başkanlığı, bir yıllık dönemler halinde, üye ülkelerin Parlamento Başkanları tarafından rotasyon usulüyle yürütülür

b) Daimi Komite

KEİPA'ya üye ülkelerin delegasyon başkanlarından oluşur. Asamble kararlarının uygulanmasını izler, komisyonların faaliyetlerinin eşgüdümünü sağlar. Asamble toplantılarının gündemini , takvimini ve yerini belirler. Bütçeyi kabul edip, genel kurulun onayına sunar, fonları idare eder, diğer uluslararası kuruluşlarla işbirliği sağlar

c) Alt Organlar

Asamblenin üç ihtisas komisyonu vardır:
- Ekonomi, Ticaret, Teknoloji ve Çevre Komisyonu,
- Hukuki ve Siyasi İşler Komisyonu,
- Kültür, Eğitim ve Sosyal İşler Komisyonu,

Komisyonlar, ihtisas konularına göre alt komisyonlar kurabilir. KEİPA'nın sekreterya hizmetlerini KEİPA Uluslararası Sekreteryası yürütmektedir. Merkezi İstanbul'dadır.

4. Karadeniz Ekonomik İşbirliği İş Konseyi (KEİK)

31 Ağustos 1993 tarihinde bu mekanizmanın oluşturulması kararlaştırılmıştır. KEİ'ne katılan devletlerin iş çevrelerini temsil etmektedir. Onbir ülkenin ticari ve sınai işbirliğini geliştirme amacına yönelik olarak çalışmaktadır. İşbirliğinin somutlaştırılması ve özellikle proje bazında gerçekleştirilmesi işlevi KEİK tarafından yerine getirilecektir. Yönetim Kurulunda her ülkeyi temsilen bir üye bulunmakta, konusuna göre çalışma grupları ihdas edebilmekte ve Daimi Sekreteryası İstanbul'da bulunmaktadır.

5. KEİ Uluslararası Sekreteryası

10 Aralık 1992 tarihinde kurulmuştur. İstanbul İstinye'de Müşir Fuat Paşa Yalısı'nda faaliyetini sürdürmektedir. Bunların dışında Çalışma Grupları ile Geçici (Ad-hoc) Gruplar konularına göre faaliyet göstermektedirler.

IV. İŞBİRLİĞİ ALANLARI VE FAALİYETLERİ

KEİ Deklarasyonunda ilgili organizasyon, teşebbüs ve firmaların da katılımıyla aşağıdaki alanlarda ortak projelerin geliştirilmesi ve gerçekleştirilmesi hedeflenmiştir:

a) Ulaştırma-Haberleşme (altyapıyla ilgili bölümleri de kapsamak üzere)
b) Bilişim
c) İktisadi ve ticari bilgi alışverişi (istatistikler dahil)
d) Ürünlerin standardizasyonu ve sertifikasyonu
e) Enerji
f) Madencilik ve ham mineral malzemelerin işlenmesi
g) Turizm
h) Tarım ve tarıma dayalı sanayi
i) Hayvansal ve sıhhi koruma
j) Sağlık ve eczacılık
k) Bilim ve teknoloji
Belli başlı faaliyetler aşağıda özetlenmiştir:

- KEİ 1. Zirve Toplantısı 25 Haziran 1992 tarihinde İstanbul'da, 2. Zirve Toplantısı ise 30 Haziran 1995 tarihinde Romanya'nın başkenti Bükreş'te yapılmıştır. İkinci Zirve sonrasında 1 Kasım 1995 tarihinde Kişinev'de yapılan KEİ Dışişleri Bakanları 6. Toplantısında alınan bir kararla, 2. KEİ Zirvesinde alınan kararların bir "Eylem Planına" dönüştürülmesi ve yapısal kurumsallaşmasını artık tamamlamış bulunan KEİ'nin bundan sonra somut projeler gerçekleştirilmesine yöneltilmesi, terör ve uyuşturucu kaçakçılığı ile mücadele konusunda KEİ içinde bir mekanizma oluşturulması ve KEİ amaçlarının gerçekleştirilmesinde tamamlayıcı bir işlev üstlenmiş olan KEİPA'ya daha fazla işlerlik kazandırılması ve KEİ Sekreteryası ile daha etkili bir işbirliğinde bulunulması kararlaştırılmıştır. KEİ 3. Zirve Toplantısı 25 Ekim 1996 tarihinde Moskova'da yapılmıştır. Alınan kararlar daha önceki girişimlerin sürdürülmesine yönelik olmuştur. Son olarak KEİ 4. Zirve Toplantısı 5 Haziran 1998 tarihinde Yalta'da yapılmıştır. Bu Zirve Toplantısı sırasında KEİ'nin hukuki ve kurumsal yapısını güçlendirme yönünde sarfedilen çabalar sonuçlanmıştır. Mevcut hükümetler arası mekanizmayı tam bir bölgesel örgüte dönüştürecek olan KEİ Teşkilatı Kurucu Anlaşması imzalanmıştır. Sözkonusu anlaşma tüm üye ülkeler tarafından onaylanmış olup, KEİ, 1 Mayıs 1999 tarihi itibariyle tam teşekküllü bir örgüt haline gelmiştir. AGİT Zirvesi vesilesiyle planlanan 5.KEİ Zirve Toplantısı 17 Kasım 1999 tarihinde İstanbul'da KEİ Sekreteryasında yapılmıştır. Son olarak KEİ'nin Onuncu Kuruluş Yıldönümü vesilesiyle 25 - 26 Haziran 2002 tarihlerinde İstanbul'da KEİ Devlet veya Hükümet Başkanları Olağanüstü Zirve Toplantısı düzenlenmiştir.

Türkiye, Dışişleri Bakanları dönem başkanlığını üstlendiği 25 Ekim 1996 - 30 Nisan 1997 ve 1 Mayıs - 31 Ekim 2001 süreleri zarfında KEİ içerisindeki önemini, ağırlıklı, etkin ve öncü konumunu güçlendirmek için yoğun bir faaliyet programı gerçekleştirebilmek amaç ve çabasında olmuştur. Son KEİ Dışişleri Bakanları toplantısı 18 Nisan 2003 tarihinde Tiran'da yapılmış ve Bakanlar Konseyi başkanlığı Ermenistan'a geçmiştir.

- KEİ Parlamenter Asamblesi'ne ilişkin "Evsahibi Ülke Anlaşması" ülkemiz ile KEİ Genel Sekreteri arasında Kiev'de düzenlenen KEİ Dışişleri Bakanları Toplantısı sırasında imzalanmış ve 6 Haziran 2003 tarihinde onay işlemleri tamamlanarak yürürlüğe girmiştir.

- KEİ İş Konseyi, özel kesim işbirliğinin bir ürünü olarak ortaya çıkmıştır. KEİ'de özel sektörü temsilen gözlemci sıfatıyla görev yapmaktadır.

- KEİK öncülüğünde Romanya Ticaret ve Sanayi Odası evsahipliğiyle 25-28 Nisan 1996 tarihlerinde Bükreş'te ilk kez KEİ İş Konferansı düzenlenmiştir. Konferansın amacı KEİ ülkeleri arasında yeni iş imkanları oluşturmak, bu ülkelerin ekonomik potansiyelini dünya iş çevrelerine daha iyi tanıtmak, bu suretle bölgeye daha fazla uluslararası sermayeyi çekmek ve bölgenin dünya ekonomisi ile bütünleşmesini kolaylaştırmaktı. Konferansa iştirakçilerin ilgisi büyük olmuş, çeşitli toplantılar, paneller düzenlenmiş, iş adamları çeşitli iş temaslarında bulunmuşlardır. Konferansın 2. Günü özel bir seansta "Türkiye'nin Uluslararası Ekonomik İlişkileri" konusu ele alınmıştır. 28-30 Nisan 1997 tarihlerinde KEİ İş Konseyi ile DEİK tarafından "KEİ Bölgesinde Yeni Fırsatlar Konferansı" İstanbul'da düzenlenmiştir. Böylece Karadeniz Ekonomik İşbirliği Bölgesinde iş ve yatırım imkanları tartışılmıştır. Türkiye Cumhurbaşkanı Sayın Süleyman DEMİREL'in himayesinde düzenlenen konferansın açılışına Azerbaycan, Ermenistan, Gürcistan, Moldova, Romanya ve Ukrayna devlet başkanları da katılmışlardır. Konferansa bakan, yüksek düzeyli yönetici ve iş adamı olarak toplam 735 kişi katılmıştır. KEİ İş Konferanslarının üçüncüsü , "21. Yüzyılda KEİ Yeni Riskler ve İmkanlar Konferansı", 8-12 Eylül 1999 tarihlerinde Yunanistan Halki'de yapılmıştır.

- KEİ İstatistik Veri ve Ekonomik Bilgi Değişimi Eşgüdüm Merkezi

KEİ Dışişleri Bakanları'nın 10 Aralık 1992 tarihinde Antalya'da yapılan 1. Toplantısında onaylanan bir kararla kurulmuştur. Yedi istatistikçi ve ekonomist ile göreve başlamıştır. Halen üç personelle görevini sürdürmektedir. Lojistik ve mali desteği Devlet İstatistik Enstitüsü tarafından karşılanmaktadır. Merkezin programı, üye ülkeler arasında istatistik veri toplama, istatistik veriler için ortak "data base" oluşturma, istatistik verilerin uyumlaştırılması için toplantılar ve eğitim programları düzenleme gibi faaliyetleri içermektedir

- KEİ Ticaret ve Kalkınma Bankası

Karadeniz Ticaret ve Kalkınma Bankasının kurulmasına ilişkin onay ve ödemelerle ilgili gerekli şartlar tamamlanmış, Banka guvernörler kurulu oluşturulmuş ve merkezi Selanik'te olan banka, 1 Haziran 1999 tarihinde faaliyete geçmiştir. Bankanın resmi açılış töreni 21 Haziran 1999'da yapılmıştır. Başkanı 4 yıllık bir süre için atanmaktadır. Bu dönem başkanlığına bir Türk (Mustafa GÜRTİN) atanmıştır. Bankanın kayıtlı sermayesi 1 Milyar SDR, taahhüt edilmiş sermayesi 300 Milyon SDR, ödenmiş sermayesi 100 Milyon SDR'dır. Türkiye, Rusya ve Yunanistan Banka sermayesinde %16,5'luk, Bulgaristan, Romanya ve Ukranya %13,5'luk, Arnavutluk, Ermenistan, Azerbaycan, Gürcistan ve Moldova %2'lik paya sahip bulunmaktadır. İleride ülkeler eşit paylara sahip olabilecektir. Sermayenin yarısı geçerli döviz, yarısı da ulusal paralar cinsinden ödenmektedir.

- KEİ Serbest Ticaret Alanı Kurulması

7 Şubat 1997 tarihinde İstanbul'da yapılan KEİ Özel Dışişleri Bakanları Toplantısında kabul edilen bir deklarasyonla KEİ üyesi ülkelerin kendi aralarında ve KEİ üyesi ülkelerle Avrupa Birliği (AB) arasında Serbest Ticaret Anlaşmaları akdedilebilmesine imkan tanınmakta ve KEİ bünyesinde Serbest Ticaret Alanı kurulması amacına yönelik pratik adımların tedricen atılabilmesi hedeflenmektedir. Bu çerçevede ilk olarak Türkiye, KEİ Uluslararası Daimi Sekreteryası temsilcileri ile birlikte bu konuda AB'nin yetkili organları ile görüşmelerde bulunmak ve sonuçlarını 9. KEİ Bakanlar Toplantısına sunmak üzere görevlendirilmiş ve bu yöndeki görüşmeler 23 Nisan 1997 tarihinde Brüksel'de yapılmıştır. AB ile KEİ arasında Serbest Ticaret Alanı kurulması amacına yönelik, Türkiye'nin dönem başkanlığı ve etkinliği ile başlatılmış bulunan ilk görüşmeler, KEİ 13. DİB Toplantısında KEİ-AB ilişkilerinin kurumlaştırılmasını öngören belgenin kabul edilmesiyle önemli bir gelişme kaydetmiştir. KEİ üyesi ülkelerle Avrupa Birliği (AB) arasında serbest ticaret anlaşmaları akdedilmesine yönelik çabalar devam etmektedir. KEİ üyesi ülkelerin kendi aralarında Serbest Ticaret Alanı kurmaları doğrultusunda hazırlanan eylem planı söz konusu hedefe aşamalı olarak ulaşılmasını öngörmektedir.

Ayrıca KEİ'de Dışişleri Bakanları Toplantıları dışında bakanlar ve uzmanlar düzeyinde bir çok toplantı gerçekleştirilmiştir.

Çeşitli alanlarda oluşturulan Çalışma ve Ad-hoc Uzman Grupları da faaliyetlerini sürdürmektedir. Başlıcaları aşağıda belirtilmiştir:

Çalışma Grupları
- İstatistik Veri ve Ekonomik Bilgi Değişimi
- Banka ve Finans
- Ticari ve Sınai İşbirliği
- Tarım ve Tarımsal Sanayi
- Ulaşım ve İletişim
- Çevre Korunması
- Bilim ve Teknoloji
- Suçlarla Mücadele

Geçici (Ad-hoc) Uzman Grupları
- Örgütsel Konular
- İşadamlarına Seyahat ve Vize Kolaylığı
- Çifte Vergilendirmenin Önlenmesi
- Yatırımların Karşılıklı Teşviki ve Korunması
- Mevzuata İlişkin Bilgi Değişimi
- Ulaştırma

Çalışma Grupları somut projeler üzerinde çalışmalarını sürdürmektedir. Örnek olarak Ulaşım ve İletişim Çalışma Grubu; Karadeniz Bölgesi Ulaşım Şebekesi Master Planının yapılarak Avrupa ve Asya Ulaşım Şebekelerine bağlantılarını tesbit etmek ve KEİ Üyesi ülkeler arasında iletişim bağlantıları kurmaya yönelik çalışmalarını sürdürmektedir. Bu bağlamda, üye ülkeler mevcut ulaşım şebekelerini KEİ faktörünü dikkate alarak revize etmişler ve harita teatisinde bulunmuşlardır.

Öte yandan İtalya, Türkiye, Ukrayna ve Rusya Federasyonu arasında tesis edilen 3500 km. uzunluğundaki İTUR Denizaltı Fiberoptik Kablo Sistemi Ağustos 1996'da bitirilerek hizmete sokulmuştur. Böylece bu ülkelerin, Palermo, İstanbul, Odessa ve Novorosilsk üzerinden Avrupa, Kuzey Afrika, Orta ve Uzak Doğu, Kuzey ve Güney Amerika ile doğrudan haberleşme imkanları sağlanmıştır.

Karadeniz'e kıyısı olan ülkeler arasında deniz altından telekomünikasyon irtibatı kurulmasına yönelik, 500 km.'yi aşan uzunluktaki KAFOS Denizaltı Fiberoptik Kablo Sistemi projesi de 1996 sonlarında tamamlanmıştır. Bu sayede ülkemiz üzerinden Akdeniz, Batı Avrupa, Kuzey Amerika, Orta ve Uzak Doğu ülkelerine, Romanya ve Bulgaristan üzerinden ise, Balkan ülkelerine ulaşılacaktır.

KEİ DİB'nın 12. Toplantısında alınan bir kararla Çalışma Grupları için koordinatör ülke belirlenmesi uygulamasına başlanmıştır. Buna göre her üye ülke en çok üç alanda dönüşümlü olarak iki yıllık dönemler itibariyle koordinatör ülke görevini yürüteceklerdir. Ülkemiz KOBİ'ler Çalışma Grubu Ülke Koordinatörlüğünü iki yıl yürüttükten sonra Ekim 2003'te bir başka üye ülkeye devredecektir. Öte yandan ülkemiz 2002 Kasım ayında devraldığı İletişim Çalışma Grubu Ülke Koordinatörlüğünü 2004 Ekim ayında devredecektir. Ülkemiz Nisan 2003'de üstlendiği Çevre Koruma Grubu Ülke Koordinatörlüğü görevini 2005 Nisan'ına kadar sürdürecektir.

V. KEİ'NİN TÜRKİYE AÇISINDAN ÖNEMİ

Türkiye açısından KEİ, dünyada meydana gelen liberal değişimler ve globalleşme eğilimlerine paralel olarak, ülkemizin dünya ile entegrasyonuna katkıda bulunabilecek bir olgudur.

Türkiye'nin, KEİ projesini ortaya atarken iki temel düşünce ile hareket ettiği söylenebilir:
- Karadeniz'in dostluk ve iyi komşuluk esasına dayalı olarak bir barış, istikrar ve refah denizine dönüştürülmesi.
- Bölge ülkeleri arasındaki ekonomik ilişkilerin, coğrafi yakınlık ve tarihi bağlardan kaynaklanan avantajlarının en iyi şekilde değerlendirilmesi suretiyle geliştirilmesi ve çeşitlendirilmesi,

Türkiye'nin KEİ ülkeleri ile olan ticareti aşağıdaki tablolarda verilmiştir:

KEİ ülkeleri ile olan dış ticaretimiz incelendiğinde, 1991 yılına kadar Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği (SSCB), 1991 yılında SSCB'nin dağılmasından sonra Rusya Federasyonu dışında, diğer KEİ ülkeleri ile gerçekleşen dış ticaretimizin oldukça düşük olduğu görülmekle birlikte, Ülkemiz açısından büyük bir pazar potansiyeline sahip bu ülkeler ile son yıllarda ticari ilişkilerimizin arttığı, ticaret hacminin de genişlediği göze çarpmaktadır.

VI. DEĞERLENDİRME

KEİ, eski Yugoslavya'da kurulan devletlerin dışında kalan, Balkanlardan Kafkaslara kadar uzanan, 20 milyon kilometrekarelik alanı kapsayan, petrol, doğalgaz, kömür, çeşitli mineraller ve ormancılık gibi doğal kaynaklar yönünden zengin olan 350 milyonu aşkın insanın yaşadığı bir coğrafyadır. Konumu itibariyle de Batı Avrupa ile Orta Asya ve Orta Doğu ülkelerine bir geçiş noktası teşkil etmektedir. Bu işbirliği, soğuk savaş sonrasında, bölgede daha istikrarlı ve siyasi diyaloğa hazır bir ortamın oluşmasına katkıda bulunacaktır.

Nitekim KEİ'nin asıl vurgulanan amacı ekonomik olmakla birlikte, siyasi ilişkilere de olumlu katkılar sağlamıştır. Bu bağlamda KEİ, bölgedeki anlaşmazlıkların yumuşatılması ve siyasetçilerin birbirleriyle diyaloglarının artırılması için de elverişli bir zemin oluşturmaktadır.

Bundan böyle KEİ, parlamento desteği, özel sektör kurumlaşması, ekonomik bilgi ve istatistik veri değişimi koordinasyon merkezi, bankası, çalışma grupları, usulleri ve yöntemleriyle somut projeleri sonuçlandırabilecek temel unsurlara kavuşmuş olarak daha hızlı bir şekilde üye ülke halklarının refahına katkıda bulunacaktır.

VII. İLGİLİ BAĞLANTILAR

• http://www.bsec.gov.tr