Nebioğlu, Hüsamettin

        Avrupa Birliğinin genişleme süreçlerinde
yaşanan ticari gelişmeler ve Türkiye'nin-Avrupa
Birliği ülkelerinden ithalatının muhtemel geleceği.
Ankara: DPT, Nisan 1996.

        140 s.   tab.
        ISBN: 975-19-1346-2

ÖZET

Gümrük birliklerinin veya ekonomik birleşmelerin, belirgin olarak ortaya çıkan ilk etkisi, karşılıklı olarak gümrük vergileri ve eş etkili vergiler ile tarife dışı engellerin kaldırılması nedeniyle, ithalat (dolayısıyla bölge içi ihracat) üzerinde meydana gelmektedir. çünkü, gümrük vergisinin birlik içi ticaretten kaldırılması nedeniyle ithal talebi birliğe dahil ülkelere doğru ve hatta daha pahalı mala kaymaktadır. Bu, gümrük birliklerinin arzu edilmeyen ama kaçınılmaz olarak meydana gelen ticaret saptırıcı etkisidir.

Ekonomik birleşmelerin veya gümrük birliklerinin ticaret yaratıcı etkisi ise daha uzun dönemde sonuçlarını ortaya çıkarmaktadır. Büyüyen pazar, firmalara, tek başına veya diğer firmalarla birleşip ek yatırım yaparak, optimum ölçekte üretim yapabilme şansını ortaya çıkarmaktadır. Bu süreçte firmanın, birlik dışında kalan ama aynı pazara hitap eden firmalara karşı avantajı birdenbire artmaktadır. Bu da, firmaların karşısında daha çok sayıda müşterinin potansiyel olarak varlığı anlamına gelmektedir. Gümrük birliğinden önce, gümrük duvarlarını aşarak pazara giremeyen iki tarafın küçük boy firmaları için de yeni ufuklar açılmaktadır. Sermaye hareketliliği gümrük birliği öncesine göre daha da hızlanmaktadır.

Yapılan inceleme sırasında, AT'nin birinci genişlemesini, birinci petrol krizi takip etmiş, bu nedenle gümrük birliğinin ticaret saptırıcı ve ticaret yaratıcı etkilerini sağlılı olarak inceleme olanağı bulunamamıştır. Bunun dışında, birinci katılımcılardan ırlanda'nın ithalatı yüksek oranda zaten ıngiltere kaynaklıdır. Danimarka da zaten Almanya gibi bir ticari devin hemen yanı başında olduğu için, ithalatında ciddi bir ticari kayma olmaması doğaldır. Ancak ıngiltere için durum biraz farklıdır. ıngiltere eski sömürgeleri ile olan ticari ilşkilerini topluluk mevzuatına aynen getirdiği için, bu ülkelerle olan bağlantıları aynen devam etmiştir. Bununla birlikte uzun dönemde ıngiltere'nin ithalatının da daha fazla topluluk lehine gelişme gösterdiği anlaşılmaktadır. Bu gelişmenin özellikle gıda ve içki ithalatında daha belirgin olduğu anlaşılmaktadır. Bu da, Topluluğun Ortak Tarım Politikasının sonucu olarak ifade edilebilir.

ıkinci genişleme daha farklı bir görüntü ortaya koymaktadır. Yunanistan, ıspanya ve Portekiz, Topluluğa üye olmalarına rağmen hemen gümrük birliğini gerçekleştirmemişler, gerek gümrük vergisi indirimleri gerek Ortak Gümrük Tarifesine uyumları zamana yayılmıştır. Bununla birlikte bu üç üye, Topluluğa katılıken, tarife dışı engelleri kaldırmışlardır. Yunanistan, ıspanya ve Portekiz'in ithalatlarında Topluluk lehine yaşanan gelişmeler, birinci genişlemedekinden çok daha belirgin olmuştur. Yunanistan'ın 1981 yılında üçüncü ülkelerden yaptığı yakıt dışı maddeler ithalatı ECU olarak azalırken, AT'den yaptığı aynı tür ithalat yüzde 30 dolayında artış göstermiştir. üyelik sonrasında ise çok fazla bir sapma görülmemektedir.

Yunanistan'ın yaşadığı gelişmeye benzer bir gelişmeyi ıspanya 1986 yılında Topluluğa katıldığı zaman yaşamıştır. Aynı şekilde ıspanya'nın topluluk dışından yaptığı yakıt maddeleri dışındaki ithalat 1986 yılında ECU olarak azalırken, Topluluktan yaptığı aynı tür ithalat yüzde 25'ten fazla artış göstermiştir.

Portekiz'in ithalatında görülen gelişme, Yunanistan ve ıspanya'yanın ithalatında görülen gelişmeye aynen benzemektedir. öyleki, 1986 yılında Portekiz'in üçüncü ülkelerden yakıt dışı ithalatı azalırken, Topluluktan yaptığı aynı tür ithalat yüzde 25'in üzerinde bir artış göstermiştir.

Bu gelişmelerde esas etkili olan, bu ülkelerin Topluluğa katılırken tarife dışı engelleri kaldırmalarıdır. çünkü, üç ülke de, üyeliğin ilk yılında gümrük vergilerini büyük çapta indirmemişlerdir.

Türkiye'nin AT ile gümrük birliğine gitmesinin, dış ticaretimiz üzerindeki doğrudan etkisi, belirgin olarak ithalat üzerinde görülecektir. çünkü, AT ile gümrük birliği yapan Türkiye, AT'ye karşı ithalatta uyguladığı gümrük vergileri ve eş etkili vergiler ile tarife dışı engelleri kaldırmak, prensip itibariyle de, üçüncü ülkelere karşı, Topluluğun mevcut kurallarını uygulamak ve onun ortak gümrük tarifesine uymak durumundadır. Bu da Türkiye açısından daha serbest bir ithalat ortamı anlamına gelmektedir.

1993 yılından beri Türkiye, Topluluğa gümrük vergisi avantajı tanımıştır. Bu uygulama nedeniyle zaten ithalatımızın AT lehine bir gelişme göstermesi gerekirdi. Eğer bu gelişme yeterince olmamışsa, bunun nedenini Türkiye'nin uyguladığı tarife dışı engellerde aramak gerekir. Hal böyle olunca, 1996 yılında ithalatımızda Topluluk lehine belli bir miktarda gelişme yaşanacaksa da, bundan daha önemlisi ithalatta görülecek artıştır. üçüncü ülkelere uygulanacak vergi oranının da oldukça düşük düzeyde olması nedeniyle, ıspanya, Yunanistan ve Portekiz'in yaşadığının aksine, Türkiye'nin üçüncü ülke çıkışlı ithalatında da önemli çapta artış olması muhtemeldir.

husam-oku.doc (Winword7 dosyası, Bibliyografik künye, özet, ıçindekiler, Dosyaların listesi, Yayının elektronik nüshasının temin edildiği kişi, Telif hakkı notu)

ithal1.zip (husam1-40.* dosyalarını içermektedir)
ithal2.zip (husam41-80.* dosyalarını içermektedir)
ithal3.zip (husam81-118.* dosyalarını içermektedir)

husam1.doc (Winword7 dosyası, I. Bölüm, sayfa 1-11)
husam2.xls (Excel7 dosyası, I. Bölüm, tablo 1, sayfa 4)
husam3.xls (Excel7 dosyası, I. Bölüm, tablo 2, sayfa 5)
husam4.xls (Excel7 dosyası, I. Bölüm, tablo 2a, sayfa 5)

husam5.xls (Excel7 dosyası, I. Bölüm, tablo 3, sayfa 7)
husam6.xls (Excel7 dosyası, I. Bölüm, tablo 3a, sayfa 7)
husam7.doc (Winword7 dosyası, II. Bölüm, sayfa 12-31)
husam8.xls (Excel7 dosyası, II. Bölüm, tablo 4, sayfa 12)

husam9.xls (Excel7 dosyası, II. Bölüm, tablo 4a, sayfa 13)
husam10.xls (Excel7 dosyası, II. Bölüm, tablo 5, sayfa 14)
husam11.xls (Excel7 dosyası, II. Bölüm, tablo 5a, sayfa 14)
husam12.xls (Excel7 dosyası, II. Bölüm, tablo 6, sayfa 15)

husam13.xls (Excel7 dosyası, II. Bölüm, tablo 6a, sayfa 15)
husam14.xls (Excel7 dosyası, II. Bölüm, tablo 7, sayfa 17)
husam15.xls (Excel7 dosyası, II. Bölüm, tablo 7a, sayfa 17)
husam16.xls (Excel7 dosyası, II. Bölüm, tablo 8, sayfa 18)

husam17.xls (Excel7 dosyası, II. Bölüm, tablo 8a, sayfa 18)
husam18.xls (Excel7 dosyası, II. Bölüm, tablo 9, sayfa 19)
husam19.xls (Excel7 dosyası, II. Bölüm, tablo 9a, sayfa 19)
husam20xls (Excel7 dosyası, II. Bölüm, tablo 10, sayfa 20)

husam21.xls (Excel7 dosyası, II. Bölüm, tablo 10a, sayfa 20)
husam22.xls (Excel7 dosyası, II. Bölüm, tablo 11, sayfa 21)
husam23.xls (Excel7 dosyası, II. Bölüm, tablo 11a, sayfa 21)
husam24.xls (Excel7 dosyası, II. Bölüm, tablo 12, sayfa 23)

husam25.xls (Excel7 dosyası, II. Bölüm, tablo 12a, sayfa 23)
husam26.xls (Excel7 dosyası, II. Bölüm, tablo 13, sayfa 24)
husam27.xls (Excel7 dosyası, II. Bölüm, tablo 13a, sayfa 24)
husam28.xls (Excel7 dosyası, II. Bölüm, tablo 14, sayfa 25)

husam29.xls (Excel7 dosyası, II. Bölüm, tablo 14a, sayfa 25)
husam30.xls (Excel7 dosyası, II. Bölüm, tablo 15, sayfa 27)
husam31.xls (Excel7 dosyası, II. Bölüm, tablo 15a, sayfa 28)
husam32.xls (Excel7 dosyası, II. Bölüm, tablo 16, sayfa 28)

husam33.xls (Excel7 dosyası, II. Bölüm, tablo 16a, sayfa 29)
husam34.xls (Excel7 dosyası, II. Bölüm, tablo 17, sayfa 29)
husam35.xls (Excel7 dosyası, II. Bölüm, tablo 17a, sayfa 30)
husam36.doc (Winword7 dosyası, III. Bölüm, (devam), sayfa 32-47)

husam37.xls (Excel7 dosyası, III. Bölüm, tablo 18-19, sayfa 32-33)
husam38.xls (Excel7 dosyası, III. Bölüm, tablo 20, sayfa 35)
husam39.xls (Excel7 dosyası, III. Bölüm, tablo 21, sayfa 36)
husam40.xls (Excel7 dosyası, III. Bölüm, tablo 21a, sayfa 36)

husam41.xls (Excel7 dosyası, III. Bölüm, tablo 22, sayfa 36)
husam42.xls (Excel7 dosyası, III. Bölüm, tablo 22a, sayfa 37)
husam43.xls (Excel7 dosyası, III. Bölüm, tablo 23, sayfa 38)
husam44.xls (Excel7 dosyası, III. Bölüm, tablo 23a, sayfa 38)

husam45.xls (Excel7 dosyası, III. Bölüm, tablo 24, sayfa 39)
husam46.xls (Excel7 dosyası, III. Bölüm, tablo 24a, sayfa 39)
husam47.xls (Excel7 dosyası, III. Bölüm, tablo 25, sayfa 40)
husam48.xls (Excel7 dosyası, III. Bölüm, tablo 26, sayfa 41)

husam49.xls (Excel7 dosyası, III. Bölüm, tablo 26a, sayfa 41)
husam50.xls (Excel7 dosyası, III. Bölüm, tablo 27, sayfa 42)
husam51.xls (Excel7 dosyası, III. Bölüm, tablo 27a, sayfa 42)
husam52.xls (Excel7 dosyası, III. Bölüm, tablo 28, sayfa 43)

husam53.xls (Excel7 dosyası, III. Bölüm, tablo 29, sayfa 44)
husam54.xls (Excel7 dosyası, III. Bölüm, tablo 29a, sayfa 44)
husam55.xls (Excel7 dosyası, III. Bölüm, tablo 30, sayfa 45)
husam56.xls (Excel7 dosyası, III. Bölüm, tablo 30a, sayfa 46)

husam57.xls (Excel7 dosyası, III. Bölüm, tablo 31, sayfa 46)
husam58.xls (Excel7 dosyası, III. Bölüm, tablo 32, sayfa 47)
husam59.doc (Winword7 dosyası, III. Bölüm, II. kısım, sayfa 47-48)
husam60.xls (Excel7 dosyası, III. Bölüm, II. kısım, tablo 33-34, sayfa 48-49)

husam61.xls (Excel7 dosyası, III. Bölüm, II. kısım, tablo 35-36, sayfa 49-50)
husam62.xls (Excel7 dosyası, III. Bölüm, II. kısım, tablo 37, sayfa 51)
husam63.xls (Excel7 dosyası, III. Bölüm, II. kısım, tablo 38, sayfa 52)
husam64.xls (Excel7 dosyası, III. Bölüm, II. kısım, tablo 38a, sayfa 53)

husam65.xls (Excel7 dosyası, III. Bölüm, II. kısım, tablo 39, sayfa 54)
husam66.xls (Excel7 dosyası, III. Bölüm, II. kısım, tablo 39a, sayfa 55)
husam67.xls (Excel7 dosyası, III. Bölüm, II. kısım, tablo 40, sayfa 56)
husam68.xls (Excel7 dosyası, III. Bölüm, II. kısım, tablo 40a, sayfa 56)

husam69.xls (Excel7 dosyası, III. Bölüm, II. kısım, tablo 41, sayfa 57)
husam70.xls (Excel7 dosyası, III. Bölüm, II. kısım, tablo 41a, sayfa 58)
husam71.xls (Excel7 dosyası, III. Bölüm, II. kısım, tablo 42, sayfa 59)
husam72.xls (Excel7 dosyası, III. Bölüm, II. kısım, tablo 43, sayfa 60)

husam73.xls (Excel7 dosyası, III. Bölüm, II. kısım, tablo 44, sayfa 61)
husam74.xls (Excel7 dosyası, III. Bölüm, II. kısım, tablo 45, sayfa 62)
husam75.xls (Excel7 dosyası, III. Bölüm, II. kısım, tablo 45a, sayfa 62)
husam76.xls (Excel7 dosyası, III. Bölüm, II. kısım, tablo 46, sayfa 63)

husam77.xls (Excel7 dosyası, III. Bölüm, II. kısım, tablo 46a, sayfa 63)
husam78.xls (Excel7 dosyası, III. Bölüm, II. kısım, tablo 47, sayfa 63)
husam79.xls (Excel7 dosyası, III. Bölüm, II. kısım, tablo 47a, sayfa 64)
husam80.xls (Excel7 dosyası, III. Bölüm, II. kısım, tablo 48, sayfa 64)

husam81.xls (Excel7 dosyası, III. Bölüm, II. kısım, tablo 49, sayfa 66)
husam82.xls (Excel7 dosyası, III. Bölüm, II. kısım, tablo 49a, sayfa 66)
husam83.xls (Excel7 dosyası, III. Bölüm, II. kısım, tablo 50, sayfa 67)
husam84.doc (Winword7 dosyası, IV. Bölüm, sayfa 68-79)

husam85.xls (Excel7 dosyası, IV. Bölüm, tablo 51, sayfa 71-72)
husam86.xls (Excel7 dosyası, IV. Bölüm, tablo 52, sayfa 73-74)
husam87.xls (Excel7 dosyası, IV. Bölüm, tablo 53, sayfa 75-76)
husam88.xls (Excel7 dosyası, IV. Bölüm, tablo 54, sayfa 79)

husam89.xls (Excel7 dosyası, IV. Bölüm, tablo 55, sayfa 79)
husam90.xls (Excel7 dosyası, Ek, tablo 1, sayfa 83)
husam91.xls (Excel7 dosyası, Ek, tablo 2, sayfa 85-86)
husam92.xls (Excel7 dosyası, Ek, tablo 3, sayfa 87-88)

husam93.xls (Excel7 dosyası, Ek, tablo 4, sayfa 89-90)
husam94.xls (Excel7 dosyası, Ek, tablo 5, sayfa 91-92)
husam95.xls (Excel7 dosyası, Ek, tablo 6, sayfa 93-94)
husam96.xls (Excel7 dosyası, Ek, tablo 7, sayfa 95-96)

husam97.xls (Excel7 dosyası, Ek, tablo 8, sayfa 97-98)
husam98.xls (Excel7 dosyası, Ek, tablo 9, sayfa 99-100)
husam99.xls (Excel7 dosyası, Ek, tablo 10, sayfa 101-102)
husam100.xls (Excel7 dosyası, Ek, tablo 11, sayfa 103-104)

husam101.xls (Excel7 dosyası, Ek, tablo 12, sayfa 105-106)
husam102.xls (Excel7 dosyası, Ek, tablo 13, sayfa 107-108)
husam103.xls (Excel7 dosyası, Ek, tablo 14, sayfa 109-110)
husam104.xls (Excel7 dosyası, Ek, tablo 15, sayfa 111-112)

husam105.xls (Excel7 dosyası, Ek, tablo 16, sayfa 113-114)
husam106.xls (Excel7 dosyası, Ek, tablo 17, sayfa 115-116)
husam107.xls (Excel7 dosyası, Ek, tablo 18, sayfa 117-118)
husam108.xls (Excel7 dosyası, Ek, tablo 19, sayfa 118-120)

husam109.xls (Excel7 dosyası, Ek, tablo 20, sayfa 121-122)
husam110.xls (Excel7 dosyası, Ek, tablo 21, sayfa 123-124)
husam111.xls (Excel7 dosyası, Ek, tablo 22, sayfa 125-126)
husam112.xls (Excel7 dosyası, Ek, tablo 23, sayfa 127-128)

husam113.xls (Excel7 dosyası, Ek, tablo 24, sayfa 129-130)
husam114.xls (Excel7 dosyası, Ek, tablo 25, sayfa 131-132)
husam115.xls (Excel7 dosyası, Ek, tablo 26, sayfa 133-134)
husam116.xls (Excel7 dosyası, Ek, tablo 27, sayfa 135-136)

husam117.xls (Excel7 dosyası, Ek, tablo 28, sayfa 137, 139)
husam118.xls (Excel7 dosyası, Ek, tablo 29, sayfa 138, 140)