ÇAKAL, Recep. Doğal tekellerde özelleştirme ve regülasyon. Ankara:
DPT.İSKGM, Temmuz 1996.
v, 167. tab. (DPT.2455)    Bibl.: s.160-163
1. Özelleştirme     2. Devlet tekelleri     3. Kamu hizmet kurumları
4. Telekomünikason     5. Fiyatların düzenlenmesi     6. Elektrik enerjisi.


İngiltere'de göreli olarak küçük işletmelerle başlayan özelleştirme, 1984 yılında British Telecom'un
(BT) özelleştirilmesiyle ölçek değiştirmiştir. Telekomünikasyon sektöründe doğal tekel özellikleri zayıflamış olsa da pazara hakim durumda olan BT'un pazar gücünü kötüye kullanmasını önlemek amacıyla, ABD'de uygulanan regülasyonun başarısızlıklarını giderebilecek daha etkin bir regülasyon yöntemi arayışları sonucunda tavan fiyat (price cap) olarak bilinen regülasyon yöntemi geliştirilmiştir. Aynı yöntem İngiltere'de doğal tekel özelliklerine sahip diğer KİT'lerin özelleştirilmesinde de uygulanmıştır. Yöntemin diğer yöntemlere göre daha başarılı olduğunun görülmesi üzerine, doğal
tekel özelliklerine sahip kamu işletmelerini özelleştiren diğer ülkelerde de bu yöntemin
uygulanması yaygınlaşmaya başlamıştır.

Son 10-15 yıldır en çok tartışılan konu olan özelleştirmenin temel amacı ekonomik etkinliğin artırılmasıdır. Bu nedenle bu çalışmada önce, doğal tekel piyasalarında özelleştirme tartışmasına
baz teşkil edecek olan ekonomik etkinliğin serbest rekabet piyasalarında oluşumu ele alınmıştır. Ekonomik etkinliğin serbest rekabet şartlarında sağlanamadığı durumlar ve piyasanın başarısızlığını gidermeye yönelik devlet müdahalesinin geregi ve araçları kısaca gözden geçirilmiştir. Bu bölümde, ayrıca son 10- 15 yıldaki deregülasyon, liberalizasyon ve özelleştirme akımlarının teorik temellerini oluşturan mal ve hizmetlerin temel özellikleri ve bu özelliklere göre arz düzenlemeleri gözden geçirilmi?tir.

İkinci bölümde, piyasa koşullarının başarısız kaldığı alanlardan biri olan doğal tekel piyasaları ve
bu piyasalarda alternatif arz politikaları, optimum fiyatlandırma şekilleri, özel kesim tarafından
işletilen doğal tekellerde regülasyon yöntemleri ile bunların işleyişi, olumlu ve olumsuz yanları ve ekonomik etkinliği sağlamadaki başarısı teorik olarak ele alınmıştır. Ayrıca, daha önce tekel
olarak kabul edilen piyasalar için rekabetçi çözümler öneren yaklaşımlara kısaca değinilerek
doğal tekellerde deregülasyon ve özelleştirme uygulamalarının teorik temelleri verilmiştir.

Üçüncü bölümde, Türkiye'nin gündemindeki özelleştirme programının en önemli aşaması olarak
kabul edilen telekomünikasyon sektöründe özelleştirme çalışmalarına uygun çözüm önerileri geliştirebilmek için, dünyada bu sektörde yaşanan yeniden yapılanma, özelleştirme ve regülasyon uygulamaları kapsamlı olarak ele alınmıştır. Ayrıca, elektrik enerjisi sektöründen iki örnek verilecektir.

Dördüncü bölümde, Türkiye'deki özelleştirme çalışmaları kısaca gözden geçirilmiştir. Bu
çerçevede, telekomünikasyon sektöründeki gelişmeler, sektörün yeniden yapılandırılması ve Türk Telekomünikasyon A.Ş.'nin özelleştirmesi yönündeki çalışmalar değerlendirilip, bir özelleştirme modeli
ve sektörün regülasyonuna ilişkin öneriler sunulmaktadır. Ayrıca, elektrik enerjisi sektöründeki özelleştirme çalışmaları ile diğer altyapı hizmetlerinde özel kesim katılımını
amaçlayan Yap-İşlet-Devret (YİD) modeli gözden geçirilecek ve enerji sektörüne ilişkin
önerilerle, YİD modeline ilişkin genel kapsamlı önerilere yer verilmektedir.

Sonuç ve öneriler bölümünde, Türkiye'de özelleştirme çalışmalarının genel değerlendirmesi yapılarak, kamu tekellerinin özelleştirmesi çalışmalarına katkı sağlayacağı düşünülen ve önceki bölümlerde de
yeri geldikçe sunulan öneriler özetlenmeye çalışılmıştır.



© DPT.YBM, 1998
"http://www.dpt.gov.tr/dptweb/ekutup98/uztez/cakalr.html"