Ülkemizin sahip olduğu geniş coğrafi alan ve genç kesimin ağırlıklı olduğu nüfus büyüklüğü itibarıyla; eğitim ve sağlık hizmetlerinin etkili bir şekilde sunulması ve yaşam kalitesinin yükseltilmesi, rekabet gücümüzün artırılması ve sürdürülebilir büyümenin sağlanması için gerekli sosyal ve fiziki altyapının geliştirilmesi, çevrenin korunması, üyelik sürecinde bulunduğumuz AB kriterlerine uyumun sağlanması, gelişmiş ülkelerle ülkemiz arasındaki gelişmişlik farklarının azaltılması ve bölgeler arası gelişmişlik farklarının azaltılması için önemli miktarlarda kamu yatırımı ihtiyacı bulunmaktadır.

Ülkemiz, nüfus büyüklüğü itibarıyla, 25 AB üyesi ülke ile kıyaslandığında Almanya’dan sonra ikinci, yüzölçümü itibarıyla ise birinci sırada bulunmaktadır. 2001- 2006 döneminde genel devlet kapsamındaki kamu sabit sermaye yatırımlarının (KSSY) GSYİH içindeki payı dikkate alındığında, ülkemizde AB üyesi ülkelerin geneli ile ABD’den daha yüksek, bazı AB üyesi ülkeler ile Japonya’ya yakın veya bazı yıllarda onlardan daha az oranda KSSY gerçekleştirildiği görülmektedir. Ancak, söz konusu ülkelerin, özellikle AB üyesi ülkelerin yüzölçümünün ve nüfusunun Türkiye’den daha az olduğu, mevcut gelişmişlik seviyelerinin Türkiye’den daha yüksek olduğu, halihazırda altyapı ihtiyaçlarının büyük ölçüde tamamlanmış olduğu ve GSMH’larının mutlak büyüklüğü dikkate alındığında ülkemizde daha fazla kamu yatırımı yapılması gereği ortaya çıkmaktadır.

2006 yılı kamu yatırım uygulamalarında; ekonomik ve sosyal alt yapıyı geliştirecek yatırımlara, sektörel, bölgesel ve proje bazındaki öncelikler dikkate alınarak ağırlık verilmiştir.

2006 yılında, mahalli idare yatırımları ve yatırım işçilik giderleri hariç olmak üzere, ülkemizde; toplam tutarı 2006 yılı fiyatlarıyla 200,4 milyar YTL, 2005 sonu kümülatif harcaması 86,5 milyar YTL ve 2006 yılı başlangıç ödeneği 17,5 milyar YTL olan 2.525 adet kamu yatırım projesi yürütülmüştür.

2006 Yılı Yatırım Programında yer alan 2.525 projenin 3,1 milyar YTL tutarındaki 858 adedi yıl içinde başlanıp bitirilmesi programlanan yıllık projelerden oluşmaktadır. Ayrıca 2006 yılında toplam proje tutarı 4,2 milyar YTL, 2006 yılı ödeneği 763,3 milyon YTL olan 155 adet çok yıllık yeni proje yatırım programına dahil edilmiştir.

2006 Yılı Yatırım Programında 2.525 projeye yapılan 17,5 milyar YTL tutarındaki tahsis içinde yüzde 31,0’lık pay ile ulaştırma-haberleşme sektörü ilk sırayı almış, bunu yüzde 18,8 ile diğer kamu hizmetleri, yüzde 14,2 ile enerji, yüzde 14,0 ile eğitim ve yüzde 7,6 ile tarım sektörleri izlemiş, sağlık sektörünün payı ise yüzde 7,1 olmuştur. 2006 yılı kamu yatırım tahsisleri içinde madencilik, imalat, turizm ve konut sektörlerinin toplam payı ise yüzde 7,3 olmuştur.

2006 Yılı Yatırım Programına göre; 200,4 milyar YTL tutarındaki 2.525 proje için 2005 yılı sonu itibarıyla gerçekleştirilen kümülatif harcama tutarı 86,5 milyar YTL olup, tamamlanmak üzere kalan proje stoku büyüklüğü 113,9 milyar YTL’dir. Bu durumda, 2006 yılı ödeneklerinin tamamının harcanacağı, kamu yatırımları için sonraki yıllarda da 2006 yılı düzeyinde ödenek ayrılacağı ve programa yeni proje alınmayacağı varsayımıyla, mevcut stokun tamamen bitirilebilmesi için 2006 yılı sonrasında 5,5 yıllık bir süre gerekmektedir. Söz konusu süre, 2000-2006 dönemindeki en düşük süre olup önemli bir azalmayı göstermektedir. 2006 Yılı Yatırım Programında iz ödenek tahsis edilmek suretiyle durdurulan proje stoku hariç tutulduğunda, ortalama tamamlanma süresi olarak tanımlanan süre 4,9 yıl olmaktadır.

2006 yılında tahsis edilen 17,5 milyar YTL tutarındaki yatırım ödeneğinin yüzde 69,2’sine karşılık gelen 12,1 milyar YTL tutarındaki genel ve özel bütçe yatırımlarından en büyük payı yüzde 26,4 ile ulaştırma-haberleşme sektörü almıştır.

2.525 proje için tahsis edilen 17,5 milyar YTL tutarındaki ödeneğin yüzde 23,6’sı olan 4,1 milyar YTL’nin dış proje kredisi ile finanse edilmesi öngörülmüştür. 2006 Yılı Yatırım Programında kısmen veya tamamen dış proje kredisi ile finanse edilmesi öngörülen ve toplam proje tutarı 82,8 milyar YTL olan 120 adet proje bulunmaktadır.

Kamu yatırım programının rasyonelleştirilmesi çalışmaları kapsamında, kısıtlı ödenekler, kısa sürede tamamlanabilecek acil ve öncelikli projelere tahsis edilmiş, 10 milyar YTL tutarındaki 84 adet proje ise sonraki yıllarda yürütülmek üzere, 2006 Yılı Yatırım Programında sembolik miktardaki iz ödenekle yer almıştır.

Ülkemizde, kamu yatırımlarına tahsis edilebilen kaynakların yetersizliği yanında, kısıtlı kaynakların etkin kullanılamaması hala önemli bir sorundur. Rasyonelleştirme çalışmaları ile son yıllarda sağlanan iyileştirmelere rağmen, kamu proje stoku, başta sulama sektörü olmak üzere, mevcut sınırlı kaynaklara kıyasla oldukça büyüktür. Sistematik bir proje döngüsü yaklaşımının bulunmayışı ve bu kapsamda projelerin iyi hazırlanmış fizibilite etütlerine dayalı ve önceliklendirilmiş bir şekilde uygulamaya konulamaması, etkin bir izleme ve değerlendirmenin yapılamaması, kamu kuruluşlarının proje hazırlama, uygulama, izleme ve değerlendirme birimlerindeki kapasite yetersizlikleri gibi faktörler yatırıma ayrılan kısıtlı kaynakların etkin kullanılamamasının ve projelerin programlandığı şekilde tamamlanıp istenilen faydaların elde edilememesinin diğer başlıca sebepleridir.

Afet zararlarının önlenebilmesi ve azaltılması ile güvenli ve yaşanabilir kentlerin oluşturulması amacıyla; tüm sektörlerde zarar azaltma stratejilerinin geliştirilmesi ve bu stratejilerin uygulanması için kamu yatırımı gerekmektedir. Ayrıca, yeni yapılacak yatırımların karar verme süreçlerinde afet riski, dikkate alınmalıdır.

Önümüzdeki dönem için ; ekonomide istikrar ortamının sağlanmış olması,

• giderek daha fazla miktarda yararlandığımız AB fonlarının hem kamu yatırımları için ilave kaynak sağlaması hem de AB fon kullanımlarının belirli bir proje döngüsü çerçevesinde etkin hazırlık ve uygulamalar gerektirmesi sebebiyle, kamu kuruluşlarında belirli standartlara uygun proje hazırlama, uygulama, izleme ve değerlendirme kapasitesinin gelişmesine katkıda bulunması,
• ülkemizin artan kredibilitesi nedeniyle, daha uygun şartlarda dış proje kredisi sağlayan uluslararası kaynaklardan yararlanabilecek olması,
• kamu kuruluşları için stratejik planlama çalışmalarının ve enerjide olduğu gibi, tarım ve kırsal kalkınma, ulaştırma ve çevre sektörlerinde hazırlanan ve hazırlanacak olan strateji dokümanlarında ortaya konulan stratejilerin projelerin daha iyi önceliklendirilmesine ve değerlendirilmesine imkan verecek olması,
• kamu-özel işbirliği (KÖİ) modellerinden yararlanılacak olması,
• mahalli nitelikli işlerin mahalli idarelere bırakılması ve böylece yerinden yönetim ilkesinin hayata geçirilmesi

2007 yılında, sektörel ve bölgesel önceliklerin yanı sıra devam eden projelerden;

• 2007 yılı içinde tamamlanarak ekonomiye kazandırılabilecek projelere,
• Uygulamasında önemli fiziki gerçekleşme sağlanmış öncelikli projelere,
• Yatırım Programında yer alan ve dış finansmanı sağlanan projelerden önemli oranda fiziki gerçekleşme sağlanmış öncelikli projelere,
• Başlatılmış bulunan diğer projelerle bağlantılı veya eş zamanlı olarak yürütülmesi ve tamamlanması gereken projelere,
• Afetlerin önlenmesi ve afet hasarlarının telafisine yönelik projelere,
• AB’ye üyelik yönünde ortaya konulan politika ve önceliklerin hayata geçirilmesi için sürdürülen çalışmaların gerektirdiği projelere,
• e-Dönüşüm Türkiye Projesi ile uyumlu bilgi ve iletişim teknolojisi projelerine ağırlık verilecektir.